Muziek als medicijn? [Dutch]

[Zie hier voor een recente versie] 

 

Wie zou het niet graag aangetoond zien: simpelweg naar klassieke muziek luisteren om vervolgens een slimmer, gelukkiger of zelfs een gezonder mens te worden. Zou dat niet prachtig zijn?

Hans Jeekel, emeritus hoogleraar chirurgie aan de Erasmus Universiteit en een van de auteurs van een rapport dat recentelijk door ZonMw (een stichting die advies geeft over gezondheidsonderzoek en zorginnovatie) werd uitgebracht, verwijst expliciet naar dit idee.

In het rapport, met de titel Ontwikkeling en implementatie van evidence-based complementaire zorg, wordt gerefereerd aan het ‘Mozart-effect’ als een belangrijke motivatie voor "mind-body benaderingen zoals muziektherapie". Naast homeopathie en yoga zou muziek —en dan met name klassieke muziek— een alternatief kunnen bieden op de reguliere medische zorg; een helder en wervend idee (zie tevens Parool, Volkskrant, etc).

Wat homeopathie betreft kunnen we natuurlijk duidelijk zijn: uitvoerig geschud water drinken kan geen kwaad. Hetzelfde geldt voor yoga, zoals voor de meeste lichaamsbeweging: veel en regelmatig bewegen is goed voor van alles, inclusief ons brein.

En voor muziek? Natuurlijk: als je blij, ontspannen, extra geconcentreerd, of juist afgeleid wordt door je lievelingsmuziek (met name zinvol tijdens een operatie of tandartsbezoek): des te beter. Maar er is natuurlijk  een verschil tussen 'muziek als medicijn' of 'muziek als therapie'.

Jeekel claimt dat “patiënten die tijdens een operatie onder narcose naar klassieke muziek luisteren na afloop sneller herstellen en minder pijnbehandeling nodig hebben." *

Ik kan echter het onderzoek waarop deze observatie is gebaseerd niet traceren (maar dat kan aan mij of de zoeksystemen van de UvA liggen; zie voor een recente systematische review: Hole et al., 2015). Het zou me echter verbazen als alleen klassieke muziek dit voorrecht beschoren is. Daarnaast is het gerapporteerde effect van muziek onder narcose opmerkelijk. Dat muziek een effect kan hebben zonder dat we daar aandacht voor hebben is meerdere malen aangetoond (denk aan het effectieve gebruik van muziek in winkels en supermarkten), maar onder narcose?

In enkele meta-studies is inmiddels aanemelijk gemaakt dat muziek een gunstige invloed kan hebben op het herstel van patiënten (e.g., Sarkamo et al., 2008). Maar let wel, deze patiënten luisterden naar hun favoriete muziek. En dat is in deze wereld niet altijd klassieke muziek. Er is meer mooie, en in die zin belangrijke muziek op deze wereld. En ten tweede, het blijft onduidelijk wat de reden is waarom muziek dit zo goed kan. Is het de stemming of het stressniveau dat muziek zo goed kan beïnvloeden dat hiervan de oorzaak is? Of is het de invloed die muziek op het reactiveren van het geheugen kan hebben? Of zijn het andere hersennetwerken of lichaamsfuncties die het effect en herstel beïnvloeden? We weten het niet. Genoeg reden, lijkt me, om het een keer echt uit te zoeken.

*Update 16 september 2015: Jeekel nuanceert zijn uitspraak op navraag als: "De effecten van muziek zijn wel gevonden in een aantal studies, maar niet wetenschappelijk aangetoond." Toch blijft op allerlei fora deze claim gepropageerd worden.

Update 21 juni 2016: Jeekel in een recente uitzending van RTL Late Night: 'muziek tijdens narcose heeft een positief effect op herstel' en 'Mozart is beter dan Hardrock'. Er is echter nog steeds geen publicatie, 'Het onderzoek loopt nog'.



Update 21 augustus 2016: Kühlmann et al. (2016) – een van de eerste publicaties van de Rotterdamse onderzoeksgroep – concludeert: "[Our study] failed to establish a cause-effect relationship between music interventions and blood pressure reduction." Dus bewijs in de tegensgestelde richting.

Update 14 december 2016: Jeekel concludeert vandaag in een presentatie in Rotterdam (en in diverse media, e.g. Volkskrant): "Het bewijs is geleverd" (zie Erasmus MC). Het zou zo mooi zijn, maar e.e.a. is niet te controleren: er is nog steeds geen publicatie.  

N.B. Daarom een poll: wanneer kan of mag je als wetenschapper iets als 'onomstotelijk bewijs' presenteren?

Update 1 maart 2018: De publicatie verscheen uiteindelijk als Kühlmann et al., (2018) met de vermelding in de discussie dat 'a risk of bias in the including studies was moderate to high' en de observatie dat 'a placebo effect is beneficial'. Bewijs geleverd? Dacht het niet. (cf. Volkskrant.)


Sarkamo, T., Tervaniemi, M., Laitinen, S., Forsblom, A., Soinila, S., Mikkonen, M., Autti, T., Silvennoinen, H., Erkkila, J., Laine, M., Peretz, I., & Hietanen, M. (2008). Music listening enhances cognitive recovery and mood after middle cerebral artery stroke Brain, 131 (3), 866-876 DOI: 10.1093/brain/awn013

Garza-Villarreal, E. A., Pando, V., Vuust, P., & Parsons, C. (2017). Music-induced analgesia in chronic pain conditions: a systematic review and meta-analysis. DOI: 10.1101/105148

Hole, J., Hirsch, M., Ball, E., & Meads, C. (2015). Music as an aid for postoperative recovery in adults: a systematic review and meta-analysis The Lancet DOI: 10.1016/S0140-6736(15)60169-6
 
Kühlmann, A. Y. R., Etnel, J. R. G., Roos-Hesselink, J. W., Jeekel, J., Bogers, A. J. J. C., & Takkenberg, J. J. M. (2016). Systematic review and meta-analysis of music interventions in hypertension treatment: a quest for answers. BMC Cardiovascular Disorders, 16:69 DOI: 10.1186/s12872-016-0244-0

Kühlmann, A. Y. R., De Rooij, A., Kroese, L. F., Van Dijk, M., Hunink, M. G. M., & Jeekel, J. (2018) Meta-analysis evaluating music interventions for anxiety and pain in surgery. doi: http://doi.org/10.1002/bjs.10853

Maakt muziek je wijzer? [Dutch]

©NRC Arjen Born

Muziek moet, muziek doet je kind goed – dat is een populair idee onder ouders. Maar muziekles maakt een kind niet slim en doorgaans ook niet virtuoos, zo leert recent onderzoek. Muziek maken is vooral mooi, sociaal en inspirerend.

Afgelopen zaterdag verscheen er een zorgvuldig geschreven stuk over de effecten van muziekonderwijs door Hester van Santen in het Wetenschaps katern van NRC Handelsblad:

Muziek moet, muziek doet je kind goed – dat is een populair idee onder ouders. Maar muziekles maakt een kind niet slim en doorgaans ook niet virtuoos, zo leert recent onderzoek. Muziek maken is vooral mooi, sociaal en inspirerend.

Glenn Schellenberg (universiteit van Toronto): Die cheerleaders van muziekonderwijs hebben zich in de voet geschoten door erop te hameren dat muziek je slimmer maakt, dat het goed is voor alles. Nu dat niet zo blijkt te zijn, is hun belangrijkste argument van tafel. Ze hadden moeten zeggen: muziek maakt dat we kunnen dromen, dansen, bewegen. Muziek is belangrijk op zichzelf.

 Het volledige artikel is hier te lezen.

Word je slimmer van luisteren naar Mozart? (3/5) [Dutch]

Het Mozarteffect. Studenten halen gegarandeerd hun tentamens, koeien zullen meer melk produceren en zelfs tomaten gaan beter smaken wanneer ze ‘luisteren’ naar klassieke muziek. Is dat zo? Waar heeft dit mee te maken?

Voor de andere lezingen zie hier.

Bronnen:

02:00 Rauscher, Shaw, & Ky (1993)
08:30 Thompson, Schellenberg, & Husain, G. (2001)
10:30 Schellenberg (2004); Jaschke, Eggermont, Honing, & Scherder (2013)

Rauscher, F., Shaw, G., & Ky, C. (1993). Music and spatial task performance Nature, 365 (6447), 611-611 DOI: 10.1038/365611a0

Thompson, W., Schellenberg, E., & Husain, G. (2001). Arousal, Mood, and The Mozart Effect Psychological Science, 12 (3), 248-251 DOI: 10.1111/1467-9280.00345

Glenn Schellenberg, E. (2004). Music Lessons Enhance IQ Psychological Science, 15 (8), 511-514 DOI: 10.1111/j.0956-7976.2004.00711.x

Jaschke AC, Eggermont LH, Honing H, & Scherder EJ (2013). Music education and its effect on intellectual abilities in children: a systematic review. Reviews in the neurosciences, 24 (6), 665-75 PMID: 24169311

Zorgen muzieklessen voor betere Cito-score? [Dutch]

'Van zingen krijg je een fijn gevoel'

Vandaag verscheen er een reportage in NRC Handelsblad / NRC Next met de titel Van zingen krijg je een fijn gevoel over de kinderen van de Kathedrale Koorschool in Utrecht die, volgens een onderzoek van Jaap Dronkers in opdracht van RTL, uitzonderlijk hoog scoorde op de landelijke Cito toets. Zou dat komen omdat op die school muziek een prominente plaats inneemt?

Het is een aantrekkelijke gedachte, en niet alleen voor degenen die het muziekonderwijs een warm hart toedragen. Lekker muziek maken en dan, als een soort bonus, ook nog eens hogere cijfers! Het is een gedachte die al vaker is aangevoerd om het belang van het muziekonderwijs te verdedigen in tijden van bezuinigingen. Dit alles onder het motto: muziek maakt je slimmer!

Het is echter maar de vraag of dat zo is. En als dat zo is, waardoor dat komt. (N.B. Met het mogelijke feit dat 'muziek slimmer maakt' het belang van muziek aantonen, en niet met een intrinsieke eigenschap van muziek zelf, is natuurlijk curieus. Maar daarover een andere keer meer.)

Fragment uit NRC van 23 december 2013.

Er is een rijke literatuur van muziekpedagogische teksten die de positieve invloed van muziek op het (andere) onderwijs tot waarheid promoveert – denk bijvoorbeeld aan Musik(erziehung) und ihre Wirkung van Hans Günther Bastian. Wederom, het is een sympathieke gedachte, maar is er ook wetenschappelijk onderbouwing voor te vinden?

Er leeft bij veel muziekpedagogen de begrijpelijke en ten dele terechte overtuiging dat je van muziek maken veel opsteekt, en niet alleen direct (near transfer) i.e. op de muziekvaardigheden zelf, maar ook indirect (far transfer): sociale en cognitieve vaardigheden — zoals geheugen, IQ, concentratie en scores voor vakken als lezen, schrijven en rekenen —, zouden er aanzienlijk door verbeteren. Voor dat laatste is echter nog maar weinig onderbouwing te vinden. Of preciezer gezegd: de beschikbare onderzoeksresultaten zijn alles behalve eenduidig.

Artur Jaschke et al. (2013) vergeleken onlangs een groot aantal representatieve studies met de conclusie dat voor veel zaken (zoals lezen, schrijven, rekenen) de wetenschappelijke uitkomsten vaak zover uiteen lopen dat er geen eenduidige conclusie te trekken is. Dit lijkt meestal veroorzaakt te worden door de gebruikte methode en relatief kleine schaal waarop de studies zijn uitgevoerd.

Een uitzondering is een Canadese studie (Schellenberg, 2004) waarin 150 6-jarige kinderen een jaar lang kunstonderwijs (muziek of toneel) werd aangeboden en vergeleken met een controle groep (o.a. gematched wat betreft opleiding en inkomen van de ouders) die het pas een jaar later aangeboden kreeg. Door het ontwerp van de studie (o.a. met gerandomiseerde toekenning aan groepen) kon het beter scoren op een IQ-test na een jaar muziekles verklaart worden als zijnde veroorzaakt door de muziekles. 

Prachtig onderzoek, maar door de gebruikte methode en de schaal waarop het moet worden uitgevoerd nogal kostbaar, en wellicht daarom maar weinig gedaan. We lijken niet alleen muziek een luxe te vinden, het begrijpen ervan ook.

Jaschke, A. C. et al. (2013) Music education and its effect on intellectual abilities in children: a systematic review. Reviews in the Neurosciences, 24, 6, 665–675. [een pre-print is hier te vinden]

Schellenberg, E. G. (2004). Music lessons enhance IQ. Psychological Science, 15 (8), 511-4 PMID: 15270994

Maakt muziek slimmer? [Dutch]

Henkjan Honing (UvA) en Marc Leman (UGent) gaven 9 oktober j.l. een lezing in de Handelsbeurs van Gent en gingen daarna met Eos-redacteur Reinout Verbeke in gesprek.

Voor meer fragmenten zie YouTube.

Do music lessons make you smarter?

As a follow-up of an earlier entry, announcing a lecture from Glenn Schellenberg at CSCA in Amsterdam, see this link for a recording of that event (UvA streaming video; Sorry, only visible for UvA-students and employees).

Does music make you smarter?

Since the publication of Music and spatial task performance in Nature in 1993, numerous researchers have tried to replicate the so-called ‘Mozart effect’: the idea that listening to Mozart's music would make you smarter.

There is now quite some evidence indicating that indeed music listening leads to enhanced performance on a variety of cognitive tests, but also that such effects are short-term and stem from the impact of music on arousal level and mood, which, in turn, affect cognitive performance. However, this is not special to music: experiences other than music listening have similar effects.

However, music lessons in childhood tell a different story. They are associated with small but general and long-lasting intellectual benefits that cannot be attributed to obvious confounding variables such as family income and parents' education (Schellenberg, 2004). However, the mechanisms underlying this association have yet to be determined (Schellenberg & Peretz, 2008). Other controversial issues related to these findings are, for example, the direction of causation -does music influence cognitive skills or is it the other way around?- and the reason why "real musicians" often fail to exhibit enhanced performance on measures of intelligence -if music makes you smarter why aren't musicians generally smarter?

On Wednesday 15 June 2011 Glenn Schellenberg will give a lecture on this topic at the Cognitive Science Center Amsterdam (CSCA) of the University of Amsterdam. See here for more information on the lecture and location.

Schellenberg, E. G., & Peretz, I. (2008). Music, language and cognition: unresolved issues. Trends in Cognitive Sciences, 12 (2), 45-46 DOI: 10.1016/j.tics.2007.11.005

Does music make you smarter?

The next few weeks there will be no new entries in this blog. However, I hope to see some of you on 19 January 2011 [N.B. Cancelled due to illness] when Glenn Schellenberg will give a lecture at the Cognitive Science Center Amsterdam (CSCA) of the University of Amsterdam with the title Does music make you smarter? Schellenberg will show that the available evidence indicates that music listening leads to enhanced performance on a variety of cognitive tests, but that such effects are short-term and stem from the impact of music on arousal level and mood, which, in turn, affect cognitive performance; experiences other than music listening have similar effects. However, music lessons in childhood tell a different story. They are associated with small but general and long-lasting intellectual benefits that cannot be attributed to obvious confounding variables such as family income and parents' education. The mechanisms underlying this association have yet to be determined. Other controversial issues include the direction of causation, and the reason why "real musicians" often fail to exhibit enhanced performance on measures of intelligence.

See here for more information on the lecture and location.

SCHELLENBERG, E., & PERETZ, I. (2008). Music, language and cognition: unresolved issues Trends in Cognitive Sciences, 12 (2), 45-46 DOI: 10.1016/j.tics.2007.11.005

Muziek maakt slimmer? [Dutch]

Net zoals in de jaren negentig in de VS blijft het idee dat muziek slimmer maakt opduiken in de - op zich zeer te prijzen - lobby om muziek te promoten in het onderwijs. Zo ook het recente Nederlandse initiatief Muziek Telt. 
Het is echter nogal een zwaktebod om het belang van muziek aan te willen tonen door te benadrukken dat muziek een andere menselijke kwaliteit positief beïnvloedt. En wel een kwaliteit die we kennelijk belangrijker vinden. In dit geval: intelligentie. Het bevestigt in wezen het idee van muziek als tweederangs activiteit (nog los van het feit dat er geen enkele evidentie is dat muziek inderdaad slimmer maakt; het zgn. ‘Mozart-effect’) [zie eerdere blogs] Ik ondersteun het initiatief van harte, maar daag de initiatiefnemers uit om vooral het intrinsieke belang van muziek voor het voetlicht te brengen.

New evidence for the Mozart effect?

Last week an interesting study was published (online) that provides evidence that music exposure facilitates neuroplasticity in rats. While I feel quite uncomfortable with using animals for these studies (especially if you read the explicit method sections of these kind of neurobiological papers :-\) , the results could well contribute to a better insight in how music might be functional in the neurohabilitation of humans.

About sixty rats were divided in four groups, two of which had callosotomy performed on them: a small section of the brain was removed just after they were born, an area that is considered important for e.g. spatial memory. The research elaborates on earlier studies that showed music to have an effect on hippocampal neurogenesis, as well as facilitated spatial memory (e.g., Kim et al., 2006).

The authors conclude that an enriched sound environment -exposing rats to piano music- helps the recovery from neural damage. Rats with a damaged brain showed signs of recovery after about fifty days of listening to Mozart piano sonates for about 12 hours a day. Compared to rats that also had brain damage, but that did not listen to music, they performed significantly better in a spatial memory task (finding their way in a maze) and in their emotional reactivity (using a marble burying task).

While it remains unclear whether sounds other than music would have the same effect, the study is a striking example of research showing that music has a larger role in shaping the brain than previously thought.

Amagdei, A., Balteş, F., Avram, J., & Miu, A. (2009). Perinatal exposure to music protects spatial memory against callosal lesions International Journal of Developmental Neuroscience DOI: 10.1016/j.ijdevneu.2009.08.017

Does KV 448 make you smarter?

Mozart’s Sonata for Two Pianos in D Major (KV 448) is one of the most used compositions in music cognition research. Since the publication of the study Music and spatial task performance in Nature in 1993, numerous researchers have tried to replicate the so-called ‘Mozart effect’ using this composition. And often with little success. The idea is of course compelling: to become smarter by simply listening to Mozart’s music. It could be a helpful fact in the much needed support for a more prominent place of music in the curricula. However, the effect has been shown to appear not only with the music of Mozart, but also that of Beethoven, Sibelius, and even a ‘Blur effect’ was shown, based on a study in which 8,000 teenagers participated (see reference below).

Currently, the most likely interpretation of the effect is that music listening can have a positive effect on our cognitive abilities when the music is enjoyed by the listener. Apparently (and in a way unfortunately), it is not so much the structure of the music that causes the effect, but a change in the mood of the listener. While this indirectness might be disappointing for admirers of Mozart’s music, it is important to note that, at the same time, it leaves uncovered an important aspect of music appreciation. What makes certain music so effective in changing or intensifying our mood? It seems that while we are all experienced and active users of music as a kind of mood regulator (widely ranging from energizer to consoler of grief), music research has only just begun to explore the how and why of the relation between music and emotion.

SCHELLENBERG, E., & HALLAM, S.(2005). Music Listening and Cognitive Abilities in 10- and 11-Year-Olds: The Blur Effect Annals of the New York Academy of Sciences, 1060 (1), 202-209 DOI: 10.1196/annals.1360.013