Musical Animals: Are we? Can there be?

On November 20, 2025, the Royal Palace Amsterdam hosted the symposium “Music and Mind, Music as Medicine,” part of the ongoing series organized by the Amsterdam Royal Palace Foundation. The event brought together leading voices reflecting on how music shapes thought, health, and human experience.

I had the honour to present the opening keynote, “Musical Animals: Are We? Can There Be?”, about musicality as a natural, biological capacity. I explored the question of whether humans are truly unique in perceiving rhythm and melody—or whether other species share aspects of what we call “music.”

You can listen to the keynote here: Download audio file [or go to Royal Palace website].

Prof. Em. Daniel J. Levitin followed with insights from neuroscience and psychology, connecting music to memory, emotion, and healing. His perspective added valuable depth to the symposium’s theme of music as medicine.

The day was further enriched by a powerful performance from Dame Evelyn Glennie, whose artistry and reflections on listening brought the scientific discussions into vivid, lived experience.

Special thanks were due to Tania Kross and Prof. Ineke Sluiter, who co-chaired the symposium and guided the conversations with clarity and warmth.

Altogether, the event offered a meaningful window into how music—whether studied in labs, performed onstage, or felt in our bodies—continues to inspire new questions and connections.

All recordings can be found at the wesbite of the Royal Palace.

A draft article, with the same title, can be found here as preprint. 

Why does a well-tuned modern piano not sound out-of-tune?

Karlheinz Stockhausen is listening.

"Neue Musik ist anstrengend", wrote Die Zeit some time ago: "Der seit Pythagoras’ Zeiten unternommene Versuch, angenehme musikalische Klänge auf ganzzahlige Frequenzverhältnisse der Töne zurückzuführen, ist schon mathematisch zum Scheitern verurteilt. Außereuropäische Kulturen beweisen schließlich, dass unsere westliche Tonskala genauso wenig naturgegeben ist wie eine auf Dur und Moll beruhende Harmonik: Die indonesische Gamelan-Musik und Indiens Raga-Skalen klingen für europäische Ohren schräg."

The definition of music as “sound” wrongly suggests that music, like all natural phenomena, adheres to the laws of nature. In this case, the laws would be the acoustical patterns of sound such as the (harmonic) relationships in the structure of the dominant tones, which determine the timbre. This is an idea that has preoccupied primarily the mathematically oriented music scientists, from Pythagoras to Hermann von Helmholtz.

The first, and oldest, of these scientists, Pythagoras, observed, for example, that “beautiful” consonant intervals consist of simple frequency relationships (such as 2:3 or 3:4). Several centuries later, Galileo Galilei wrote that complex frequency relationships only “tormented” the eardrum.

But, for all their wisdom, Pythagoras, Galilei, and like-minded thinkers got it wrong. In music, the “beautiful,” so-called “whole-number” frequency relationships rarely occur—in fact, only when a composer dictates them. The composer often even has to have special instruments built to achieve them, as American composer Harry Partch did in the twentieth century.

Contemporary pianos are tuned in such a way that the sounds produced only approximate all those beautiful “natural” relationships. The tones of the instrument do not have simple whole number ratios, as in 2:3 or 3:4. Instead, they are tuned so that every octave is divided into twelve equal parts (a compromise to facilitate changes of key). The tones exist, therefore, not as whole number ratios of each other, but as multiples of 12√2 (1:1.05946).

According to Galilei, each and every one of these frequency relationships are “a torment” to the ear. But modern listeners experience them very differently. They don’t particularly care how an instrument is tuned, otherwise many a concertgoer would walk out of a piano recital because the piano sounded out of tune. It seems that our ears adapt quickly to “dissonant” frequencies. One might even conclude that whether a piano is “in tune” or “out of tune” is entirely irrelevant to our appreciation of music. 

[fragment from Honing, 2021; Published here earlier in 2012]

Honing, H. (2012). Een vertelling. In S. van der Maas, C. Hulshof, & P. Oldenhave (Eds.), Liber Plurum Vocum voor Rokus de Groot (pp. 150-154). Amsterdam: Universiteit van Amsterdam (ISBN 978-90-818488-0-0).Honing, H. (2021). Music Cognition: The Basics. Routledge. doi 10.4324/9781003158301Kursell, Julia (2011). Kräftespiel. Zur Dissymmetrie von Schall und Wahrnehmung. Zeitschrift für Medienwissenschaft, 2 (1), 24-40 DOI: 10.4472_zfmw.2010.0003Whalley, Ian. (2006). William A. Sethares: Tuning, Timbre, Spectrum, Scale (Second Edition). Computer Music Journal, 30 (2) DOI: 10.1162/comj.2006.30.2.92

Do babies have a natural affinity for ‘the beat’ ?

Newborn baby participating in listening experiment
(courtesy Eszter Rozgonyiné Lányi).

Today a new study, carried out by a team of scientists from the University of Amsterdam and the HUN-REN Research Centre for Natural Sciences (TTK) in Hungary, shows that the ability to recognize a beat is not simply due to the statistical learning ability of newborns, but that beat perception is actually a separate cognitive mechanism that is already active at birth. The study was published in the scientific journal Cognition.

‘There is still a lot we don't know about how newborn babies perceive, remember and process music,’ says author Henkjan Honing, professor of Music Cognition at the UvA. 'But, in 2009, we found clear indications that babies of just a few days old have the ability to hear a regular pulse in music – the beat – a characteristic that is considered essential for making and appreciating music.’

27 babies
Because the previous research from Honing and his colleagues had so far remained unreplicated and they still had many questions, the UvA and TTK joined forces once again – this time using a new paradigm. In an experiment with 27 newborn babies, researchers manipulated the timing of drum rhythms to see whether babies make a distinction between learning the order of sounds in a drum rhythm (statistical learning) and being able to recognize a beat (beat-induction).

Manipulated timing
The babies were presented with two versions of one drum rhythm through headphones. In the first version, the timing was isochronous: the distance between the sounds was always the same. This allows you to hear a pulse or beat in the rhythm. In the other version, the same drum pattern was presented, but with random timing (jittered). As a result, beat perception was not possible, but the sequence of sounds could be learned. This allowed the researchers to distinguish between beat perception and statistical learning.

Because behavioral responses in newborn babies cannot be observed, the research was done with brain wave measurements (EEG) while the babies were sleeping. This way, the researchers were able to view the brain responses of the babies. These responses showed that the babies heard the beat when the time interval between the beats was always the same. But when the researchers played the same pattern at irregular time intervals, the babies didn't hear a beat.

Not a trivial skill
‘This crucial difference confirms that being able to hear the beat is innate and not simply the result of learned sound sequences,’ said co-author István Winkler, professor at the Institute of Cognitive Neuroscience and Psychology at TTK. 'Our findings suggest that it is a specific skill of newborns and make clear how important baby and nursery rhymes are for the auditory development of young children. More insight into early perception is of great importance for learning more about infant cognition and the role that musical skills may play in early development.'

Honing adds: 'Most people can easily pick up the beat in music and judge whether the music is getting faster or slower – it seems like an inconsequential skill. However, since perceiving regularity in music is what allows us to dance and make music together, it is not a trivial phenomenon. In fact, beat perception can be considered a fundamental human trait that must have played a crucial role in the evolution of our capacity for music.’

Publication details
Gábor P. Háden, Fleur L. Bouwer, Henkjan Honing and István Winkler. Beat processing in newborn infants cannot be explained by statistical learning based on transition probabilities, Cognition, DOI 10.1016/j.cognition.2023.105670.

 [Source UvA Press Office: English version; Dutch version.]

Wil je ontdekken hoe het zit met je absoluut en relatief gehoor? [Dutch]

Kun jij horen welke versie van de intro van Wie de mol? of The Walking Dead de juiste toonhoogte heeft? En lukt het je om van een superkort fragment de titel en artiest van een nummer herkennen? Ontdek hoe het zit met je absoluut en relatief gehoor, je gevoel voor ritme en timing, en je geheugen voor muziek. Je bent waarschijnlijk muzikaler dan je denkt. Speel de mini-games op ToontjeHoger en leer tegelijkertijd meer over muzikaliteit. 

ToontjeHoger is ontwikkeld door de muziekcognitiegroep van de Universiteit van Amsterdam. Speel de minigames hier.

Waarom kunnen sommige mensen niet dansen? [Dutch]

Het Amsterdam Dance Event is begonnen. Waarom kunnen sommige mensen niet dansen? 

Een gesprek met neurowetenschapper Fleur Bouwer van de Universiteit van Amsterdam. De aflevering is hier te vinden. 

Wanneer is muziek raar? [Dutch]

De één houdt van klassiek… de ander van rock. Over smaak valt niet te twisten als het op muziek aankomt. Alhoewel, sommige muziek iets experimenteler is dan de ander.

Voor wie graag naar unieke klanken luistert is 24 augusutus de ideale dag. Deze dag staat namelijk in het teken van 'Strange Music'. Het idee hierachter? Mensen kennis laten maken met klanken en melodieën die net buiten de gebaande paden treden.

Maar wat is nu eigenlijk strange music? Kunnen we bepaalde muziek wel globaal bestempelen als raar? Of schuilt hier toch meer achter?

Presentator Benji Heerschop spreekt hierover met hoogleraar muziekcognitie Henkjan Honing.

Is muziek niet grotendeels cultureel bepaald? [Dutch]

Illustratie: Hanneke Rozemuller

Interview met Henkjan Honing in de Volkskrant door Cécile Koekkoek:

"Voor de onregelmatige reeks over intuïtie, waarvoor V spreekt met deskundigen uit verschillende vakgebieden, schakelt hoogleraar muziekwetenschap Henkjan Honing (63) in via zoom vanuit zijn vakantieadres in Frankrijk. ‘Ik heb niks voorbereid, dus ik antwoord op intuïtie’, zegt hij lachend. Hij komt meteen to the point. ‘Er zijn twee vormen van weten. Het ene weten gaat uit van ervaring en het andere weten van rationele kennis. Oftewel: van impliciete en expliciete kennis. Als wetenschapper laveer je voortdurend tussen die twee."

Zie het volledige interview hier.

Waarom kan jouw partner niet dansen? [Dutch]

"Sta je eindelijk weer eens met je partner op de dansvloer, gaat hij nog voor het einde van het eerste nummer op je tenen staan. Hij voelt zich schuldig en jij bent teleurgesteld, want jij wil ook weleens romantisch over de dansvloer zwieren. Maar waarom kan jouw partner dat niet? Heeft-ie een slecht ritmegevoel?" 

In deze Universiteit van Amsterdam lezing geeft cognitief neurowetenschapper Fleur Bouwer (Universiteit van Amsterdam, Music Cognition Goup Associate) antwoord op die vraag.

 

Bouwer, F.L., Honing, H., & Slagter, H. A. (2020) Beat-based and memory-based temporal expectations in rhythm: similar perceptual effects, different underlying mechanisms. Journal of Cognitive Neuroscience, 32(7), 1221-1241. doi: 10.1162/jocn_a_01529 

Honing, H., & Bouwer, F. L. (2019). Rhythm. In Rentfrow, P.J., & Levitin, D. (ed.), Foundations in Music Psychology: Theory and Research. Cambridge, Mass.: The MIT Press. ISBN 9780262039277.

Interested in music and biology?

In this episode of Big Biology, entitled Beasty Beats: The Origins of Musicality, Art Woods and Marty Martin talk with Henkjan Honing about the biology of musicality:

"He started as a musician but eventually found his way to the science of music. Among diverse species, he and his collaborators now study how and why some animals perceive elements of music but others do not. We also discuss the earliest known examples of human musical instruments and the possible adaptive value of music."

Apple podcast here | Spotify podcast here | Stitcher podcast here.

Wat is het belang van wetenschapscommunicatie? [Dutch]

Op initiatief van het ministerie van OCW is bij de KNAW een fonds in het leven geroepen om wetenschappers te ondersteunen die zich structureel inspannen voor wetenschapscommunicatie. De Music Cognition Group is éen van de winnaars. Fred Weerman (decaan FGw van de UvA) bespreekt de do’s & don’ts van de wetenschapscommunicatie in zijn wekelijkse Vlog met penvoerder Henkjan Honing:

Interested in the basics of music cognition?

In September a new booklet will appear in the Routledge's the basics series on Music Cognition. It explores the active role that cognition plays in how music makes us feel: exhilarated, soothed, or inspired. Grounded in the latest research in areas of psychology, biology, and cognitive neuroscience, this book concentrates on our underappreciated musical skills.

 

Honing, H. (2021, September) Music Cognition: The Basics. London: Routledge.

New podcast series: Hello World! Are you listening?

STEIM –a ‘network laboratory’ for experiments in sound art and electronic live performance– started a new podcast series on how to become a better listener. See below the first episode, including an interview by Leon Lapa Pereira with Henkjan Honing:

Was het ritme van alledaagse bewegingen het opstapje naar ons muziekgevoel? [Dutch]

De wetenschap barst van wilde ideeën die nog onbewezen zijn. Maar hoe overtuigend zijn ze? Deze week schrijft Ronald Veldhuizen in de Volkskrant over hoe mogelijk ons wandel- en renritme heeft bijgedragen aan ons talent voor muziek: zie Volkskrant.

Zie ook eerdere entry.

Proksch, S., Comstock, D. C., Médé, B., Pabst, A., & Balasubramaniam, R. (2020). Motor and Predictive Processes in Auditory Beat and Rhythm Perception. Frontiers in Human Neuroscience, 14. doi: 10.3389/fnhum.2020.578546

Hoe universeel is muziek? [Dutch]

Een schommelende, geruststellende cadans is typerend voor slaapliedjes.

[Bron: De Volkskrant; auteur Renske Marseille]

Hoewel muziek altijd al wordt beschouwd als ‘een universele taal’ die iedereen ‘spreekt’, was het lang onduidelijk of er daadwerkelijk algemeenheden in muziek te ontdekken zijn. Een groep Amerikaanse onderzoekers analyseerde meer dan een eeuw aan antropologisch en etnomusicologisch onderzoek – een tak van de musicologie die vooral muziek in haar culturele context bestudeert. Daarnaast verzamelden ze audio-opnamen van dans-, liefdes- en slaapliedjes als ook ‘helende’ liedjes uit 315 culturen. Geen bekende nummers uit de hitlijsten, maar liedjes met zang uit (voornamelijk) kleinschalige samenlevingen. Vervolgens legden ze de nummers langs een meetlat van eigenschappen zoals accent, maatsoort, intervallen (toonsafstanden) en functie van de liedjes. Zo konden ze de nummers omzetten naar data en ze met elkaar vergelijken. Daarnaast vroegen ze maar liefst 29.357 mensen uit verschillende landen, zowel muziekexperts als leken, te beoordelen in welke van de vier categorieën de muziekbestanden hoorden. 

‘Nu blijkt dat er meer overeenkomsten dan verschillen bestaan tussen muziek uit allerlei culturen’, zegt Henkjan Honing, hoogleraar muziekcognitie aan de Universiteit van Amsterdam – niet bij de studie betrokken. ‘Blijkbaar hoef je de cultuur en muziek niet te kennen om toch te kunnen zeggen waarvoor de muziek wordt gebruikt.’ Als voorbeeld noemt hij Slaap, kindje slaap. ‘Dat wordt getypeerd door twee niveaus van accenten. Je voelt zowel een tweedelige als een driedelige maat. Daardoor ontstaat een soort schommelende, geruststellende cadans die typerend is voor slaapliedjes over de hele wereld.

Dat we die overeenkomsten herkennen in bijvoorbeeld slaapliedjes in alle culturen, komt volgens Honing door een ‘biologische aanleg’ voor muziek in de hersenen van de mens. Die zorgen ervoor dat mensen muziek op dezelfde manier produceren en beleven. ‘Dat is natuurlijk wel een beetje in tegenspraak met het wijdverspreide idee dat culturen juist uniek zijn, maar blijkbaar is de biologische aanleg voor muziek in mensen dermate vergelijkbaar dat de muziek daardoor ook uit dezelfde patronen bestaat’, aldus Honing.

Hoewel hoogleraar Honing zeer te spreken is over de nieuwe studie, plaatst hij ook een kanttekening: ‘De wetenschappers claimen dat tonaliteit waarschijnlijk óók universeel is, maar daar ben ik niet zo zeker van.’ De term ‘tonaliteit’ wordt in deze studie gebruikt voor het idee dat bepaalde tonen een centrale functie hebben en dat daaraan ook een bepaald verwachtingspatroon van de luisteraar is gekoppeld, bijvoorbeeld wanneer de laatste toon van het liedje klinkt. ‘Of het duiden van tonaliteit in muziek aangeleerd of biologisch bepaald is, blijft ook na deze analyses onduidelijk.’

Zie tevens Hendrik Spiering in het NRC en een eerdere blog.

Mehr, S. A., Singh, M., Knox, D., Ketter, D. M., Pickens-Jones, D., Atwood, S., … Glowacki, L. (2019). Universality and diversity in human song. Science, 366 (21 November 2019), 1–17. https://science.sciencemag.org/cgi/doi/10.1126/science.aax0868
 

How universal is music?

Inuit throat singers (Source: Flickr)

Tomorrow an elaborate study addressing this question will be published in Science (Mehr et al., 2019). It consists of 17 pages main text and roughly 100 pages of supplementary materials. It will give all of us a lot to read and think about. (Although the Science paper is embargoed until tomorrow afternoon, in Amsterdam we discussed the paper this week based on the pre-publication made available through PsyArXiv.)

(Source: pre-publication)

The study (i.e. pre-publication) presents several interesting findings, some as expected, others very intriguing. First of all, it provides convincing evidence that music is indeed a universal phenomenon: it can be found in virtually all societies and varies more within than between societies. Secondly, the study shows that there are often clear relations between the form of the music (its musical structure) and its function – the context in which it is used. For instance, being a lullaby or healing song. And, even more interesting, “these patterns do not consist of concrete acoustic features, such as a specific melody or rhythm, but rather of relational properties such as accent, meter, and interval structure.” (Mehr et al., 2019, p.13). Clearly, universal features of human musicality (i.e. the capacity for music; Honing et al., 2015) lead people to produce and enjoy songs with certain kinds of rhythmic or melodic patterning that naturally go with certain moods.



P.S. Many media will cover the publication in the next few days. For a coverage in Dutch see, e.g. De Volkskrant and NRC.

Honing, H., ten Cate, C., Peretz, I., & Trehub, S. E. (2015). Without it no music: cognition, biology and evolution of musicality. Philosophical Transactions of the Royal Society of London B: Biological Sciences, 370(1664), 20140088. https://doi.org/10.1098/rstb.2014.0088  

Mehr, S. A., Singh, M., Knox, D., Ketter, D. M., Pickens-Jones, D., Atwood, S., … Glowacki, L. (2019). Universality and diversity in human song. Science, 366 (21 November 2019), 1–17. https://science.sciencemag.org/cgi/doi/10.1126/science.aax0868 
[For an interactive version of the songs described, see http://themusiclab.org/nhsplots ]

What makes us musical animals? (ISMIR 2019 Keynote @TUDelft)

[N.B. Starts around 06:00]

What makes us musical animals, a one hour keynote at ISMIR 2019:

"We are all born with a predisposition for music, a predisposition that develops spontaneously and is refined by listening to music. Nearly everyone possesses the musical skills essential to experiencing and appreciating music. Think of “relative pitch,” recognizing a melody separately from the exact pitch or tempo at which it is sung, and “beat perception,” hearing regularity in a varying rhythm. Research shows that all humans possess the trait of musicality. We are a musical species — but are we the only musical species? Can there be musical machines? In his presentation, Henkjan Honing embarks upon the quest to discover the cognitive and biological mechanisms that underpin musicality."

Waarom muziek op school? [Dutch]

Lodewijk Asscher (PvdA) over muziek in de klas:

"Geen groot sexy onderwerp, maar ontzettend belangrijk." 

Hoe enthusiast ook, Asscher is natuurlijk niet de eerste die dit voorstelt. Het kabinet (van Engelshoven, D66) werkt inmiddels hard aan een cultuurnota, waarin een paragraaf over het muziekonderwijs vast niet ontbreekt (zie tijdspad OCW).

Is muziek een wondermiddel? [Dutch]

Op woensdagavond 17 januari 2018 vond de premiere plaats van de theatershow Miracles of Music in de grote zaal van het Concertgebouw, een theatercollege over hoe muziek uw brein beïnvloedt. Met live optredens van soulzangeres Berget Lewis, saxofonist Benjamin Herman en de Hayp Band o.l.v. Alvin Lewis.Ziei hieronder een selectie van de media-aandacht in aanloop van de voorstelling:

 

Zie 3 sterren recensie in het NRC.
Zie interview in het AD.

Is muziek een wonder? [Dutch]

Miracles of Music gaat het theater in! 

Persbericht:

'Ze behoren tot de besten in hun vak en zijn geboren performers: de professoren Henkjan Honing (muziekcognitie), Dick Swaab (neurobiologie) en de van meerdere TV-optredens bekende Erik Scherder (neuropsychologie).

U zit gegarandeerd op het puntje van uw stoel wanneer ze u uitleggen, laten zien en zelfs letterlijk laten ervaren hoe muziek uw brein beïnvloedt.

Dit wervende theatercollege wordt afgewisseld met live muziek en met enkele scènes uit de documentaire Miracles of Music over de opmerkelijke effecten van muziektherapie. Want muziek is niet alleen fijn – muziek maken en luisteren is ook goed voor de ontwikkeling, gezondheid en de kwaliteit van leven. Met muzikale optredens van niemand minder dan soulzangeres Berget Lewis en saxofonist Benjamin Herman met band.

De theatershow is onderdeel van het project Miracles of Music, waarin wetenschappers, muziektherapeuten en musici zich sterk maken om muziek de plaats te geven die ze verdient in ons leven, de zorg en het onderwijs.'

Meer informatie, zie Miracles of Music

Benieuwd wat er gebeurde in de Nacht van Wetenschap? [Dutch]