Gaat muzikaliteit aan muziek én taal vooraf? [Dutch]

Foto: Iris Vette

Hoe het brein van onze verre voorouders eruitzag, is niet meer na te gaan. Toch is er via een omweg misschien iets te zeggen over het ontstaan van taal, en de rol die muziek daarbij speelde.

Veel taalkundigen geloven —vreemd genoeg— dat onze liefde voor muziek meelift op ons taalvermogen (zie bijvoorbeeld NRC uit 2016 en Steven Pinker's invloedrijke boek How the mind works). Maar zou het niet, en even waarschijnlijk, precies andersom kunnen zijn?

Voor een overzicht van de recente ontwikkelingen op het gebied van de neurowetenschappen van taal en muziek, zie bijv. Peretz et al. (2015), Norman-Haignere et al. (2015) en de video hieronder: een registratie van de lezing Voor de muziek uit die ik in 2016 gaf op het tweejaarlijkse congres Onze Taal in het Chassé Theater in Breda.

N.B. Een samenvatting van de tekst verscheen in het tijdschrift Onze Taal. De integrale tekst verscheen in het interdisciplinaire tijdschrift Blind.



Norman-Haignere, S., Kanwisher, N., & McDermott, J. (2015). Distinct Cortical Pathways for Music and Speech Revealed by Hypothesis-Free Voxel Decomposition Neuron, 88 (6), 1281-1296 DOI: 10.1016/j.neuron.2015.11.035

Peretz, I., Vuvan, D., Lagrois, M., & Armony, J. (2015). Neural overlap in processing music and speech Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 370 (1664), 20140090-20140090 DOI: 10.1098/rstb.2014.0090

Ben jij muzikaal? [Dutch]

Hoe snel herken jij een liedje? Heb je een goed maatgevoel? Hoe goed is jouw absoluut gehoor? Doe de testjes op ToontjeHogerKids en ontdek meer over je eigen muzikaliteit én wat de wetenschap daarover weet.

Wat is het geheim van de cello? [Dutch]

Eerste aflevering van de podcastserie De Ontroering - Op zoek naar het geheim van de cello. Podcastserie van de Cello Biënnale Amsterdam, het grootste cellofestival ter wereld, met gesprekken, achtergrondreportages en natuurlijk muziek. 

De podcast werd gemaakt door Mirjam van Hengel en Frans van Deursen.

Zijn álle dieren muzikaal? [Dutch]

Zijn álle dieren muzikaal? Klopt de aanname van Charles Darwin dat álle dieren melodie en ritme kunnen waarnemen en waarderen? Henkjan Honing licht dit toe tijdens een webinar georganiseerd door de KNAW over de communicatie tussen robots en dieren op 9 sep. Meld je aan via: https://bit.ly/3lvq5IS

Dieren net zo muzikaal als mensen? [Dutch]

Muzikaliteit bij dieren? [Dutch]

Redacteuren Mariël Doedens en Lianne Hooijmans spreken in een recente aflevering van Radio Swammerdam over het onderzoek naar deze vraag.

" 'Talking about music is like dancing about architecture”' wordt weleens gezegd. Toch is muziek iets waar mensen graag mee bezig zijn en dus ook graag (in een radio uitzending) over praten. Je hoeft geen conservatorium student te zijn om iets met muziek te hebben. De mens is een muzikale soort stelt. Maar zijn alleen wij mensen muzikaal en is dat iets wat ons uniek maakt of zijn dieren dat misschien ook? "

Radio Swammerdam · Muzikaliteit bij dieren

Sind Tiere musikalisch? [German]

Rezensionsnotiz zu Frankfurter Allgemeine Zeitung, 07.12.2019:

"Rezensentin Melanie Wald-Fuhrmann findet Henkjan Honings Wissensdrang ansteckend [..] ein sehr gelungenes Beispiel für Wissenschaftskommunikation." (from: Perlentaucher.)

"Das Buch ist ein ausnehmend geglücktes Beispiel für das, was gerade wieder als Wissenschaftskommunikation von der Politik angemahnt wird: Geschrieben von einem genuin wissbegierigen und dabei vollkommen uneitlen Forscher, blendet es nicht einfach mit spektakulären Ergebnissen, sondern macht – empirische – Wissenschaft als Prozess und als gemeinsame Anstrengung eines Kollektivs erfahrbar. Es zeigt, wie Beobachtung, Theoriebildung, Überprüfung und Ergebnisinterpretation aufeinander aufbauen, wie viel Ehrlichkeit mit sich selbst, Geduld, Frustrationstoleranz und Wahrheitsliebe es dafür braucht. Es macht mit einer Reihe von Methoden der Neuro- und Kognitionswissenschaft und Verhaltensbiologie vertraut und bricht dabei ganz nebenbei auch eine Lanze für gelebte Interdisziplinarität." (from: Frankfurter Algemeine Zeitung.)

For a podcast review see here.

Hoe universeel is muziek? [Dutch]

Een schommelende, geruststellende cadans is typerend voor slaapliedjes.

[Bron: De Volkskrant; auteur Renske Marseille]

Hoewel muziek altijd al wordt beschouwd als ‘een universele taal’ die iedereen ‘spreekt’, was het lang onduidelijk of er daadwerkelijk algemeenheden in muziek te ontdekken zijn. Een groep Amerikaanse onderzoekers analyseerde meer dan een eeuw aan antropologisch en etnomusicologisch onderzoek – een tak van de musicologie die vooral muziek in haar culturele context bestudeert. Daarnaast verzamelden ze audio-opnamen van dans-, liefdes- en slaapliedjes als ook ‘helende’ liedjes uit 315 culturen. Geen bekende nummers uit de hitlijsten, maar liedjes met zang uit (voornamelijk) kleinschalige samenlevingen. Vervolgens legden ze de nummers langs een meetlat van eigenschappen zoals accent, maatsoort, intervallen (toonsafstanden) en functie van de liedjes. Zo konden ze de nummers omzetten naar data en ze met elkaar vergelijken. Daarnaast vroegen ze maar liefst 29.357 mensen uit verschillende landen, zowel muziekexperts als leken, te beoordelen in welke van de vier categorieën de muziekbestanden hoorden. 

‘Nu blijkt dat er meer overeenkomsten dan verschillen bestaan tussen muziek uit allerlei culturen’, zegt Henkjan Honing, hoogleraar muziekcognitie aan de Universiteit van Amsterdam – niet bij de studie betrokken. ‘Blijkbaar hoef je de cultuur en muziek niet te kennen om toch te kunnen zeggen waarvoor de muziek wordt gebruikt.’ Als voorbeeld noemt hij Slaap, kindje slaap. ‘Dat wordt getypeerd door twee niveaus van accenten. Je voelt zowel een tweedelige als een driedelige maat. Daardoor ontstaat een soort schommelende, geruststellende cadans die typerend is voor slaapliedjes over de hele wereld.

Dat we die overeenkomsten herkennen in bijvoorbeeld slaapliedjes in alle culturen, komt volgens Honing door een ‘biologische aanleg’ voor muziek in de hersenen van de mens. Die zorgen ervoor dat mensen muziek op dezelfde manier produceren en beleven. ‘Dat is natuurlijk wel een beetje in tegenspraak met het wijdverspreide idee dat culturen juist uniek zijn, maar blijkbaar is de biologische aanleg voor muziek in mensen dermate vergelijkbaar dat de muziek daardoor ook uit dezelfde patronen bestaat’, aldus Honing.

Hoewel hoogleraar Honing zeer te spreken is over de nieuwe studie, plaatst hij ook een kanttekening: ‘De wetenschappers claimen dat tonaliteit waarschijnlijk óók universeel is, maar daar ben ik niet zo zeker van.’ De term ‘tonaliteit’ wordt in deze studie gebruikt voor het idee dat bepaalde tonen een centrale functie hebben en dat daaraan ook een bepaald verwachtingspatroon van de luisteraar is gekoppeld, bijvoorbeeld wanneer de laatste toon van het liedje klinkt. ‘Of het duiden van tonaliteit in muziek aangeleerd of biologisch bepaald is, blijft ook na deze analyses onduidelijk.’

Zie tevens Hendrik Spiering in het NRC en een eerdere blog.

Mehr, S. A., Singh, M., Knox, D., Ketter, D. M., Pickens-Jones, D., Atwood, S., … Glowacki, L. (2019). Universality and diversity in human song. Science, 366 (21 November 2019), 1–17. https://science.sciencemag.org/cgi/doi/10.1126/science.aax0868
 

Hebben pasgeboren baby’s een taal-bias? [Dutch]

Figure 1 from the publication discussed.

Gisteren verscheen er een intrigerend onderzoek in Developmental Science van de groep van Jacques Mehler (LCDL). Het onderzoek is nieuw in de zin dat voor het eerst wordt aangetoond dat pasgeboren baby’s  – een, twee dagen oud –, gevoelig zijn voor de prosodie en statistische structuur van de moedertaal. Wat niet nieuw is dat taalkundigen een eigenschap die net zo goed ‘muzikaal’ genoemd kan worden geclaimd wordt als een talige eigenschap.

Wat prosodie betreft zijn er even goede, zo niet betere redenen te bedenken om deze ontvankelijkheid voor intonatiepatronen (dan wel melodie), klemtoon (dan wel dynamiek) en ritme ‘muzikale prosodie’ of muzikaliteit te noemen. Het zijn niet toevallig ook de bouwstenen van muziek. In de ontwikkeling van een mens is deze muzikaliteit al actief zo’n drie maanden vóór de geboorte. In de baarmoeder kunnen baby’s niet alleen de stem van hun moeder herkennen en onderscheiden van andere stemgeluiden, ze kunnen ook melodieën onthouden en die na de geboorte onderscheiden van melodieën die ze nog niet eerder gehoord hebben. Zowel de waarneming van als het geheugen voor melodie zijn tijdens de zwangerschap al functioneel. Baby’s lijken vooral naar de klanken als geheel te luisteren, met aandacht voor de intonatiecontour (melodie), ritmische patronen en het dynamisch verloop van het geluid. Pas veel later in hun ontwikkeling, als zij zo’n zes maanden oud zijn, gaat deze muzikale prosodie een rol spelen in wat je het begin van taal zou kunnen noemen, zoals het herkennen van woordgrenzen (zie de citaties in de introductie van he artikel in Developmental Science). In die fase van de ontwikkeling helpen kleine toonbuigingen, klemtoon en specifieke ritmes baby’s de moedertaal te leren (citaat uit: Honing, 2018:130-131).

Voor een deel worden deze observaties nu aangescherpt, met name wat betreft de detecteerbaarheid statistische structuur van spraak geluiden (experiment 1). Maar wat de prosodie (experiment 2) betreft is de onderste steen nog niet boven. De grote uitdaging is nu om een experiment te ontwerpen dat deze twee interpretaties uit elkaar kan houden. Binnenkort meer :-)

Fló, A., Brusini, P., Macagno, F., Nespor, M., Mehler, J., & Ferry, A. L. (2019). Newborns are sensitive to multiple cues for word segmentation in continuous speech. Developmental Science, e12802. doi: 10.1111/desc.12802.

Honing, H. (2018). Aap slaat maat. Op zoek naar de oorsprong van muzikaliteit. Amsterdam: Nieuw Amsterdam.

Waar komt ons gevoel voor muziek vandaan? [Dutch]

Hendrik Spiering in de wetenschapsbijlage van NRC Handelsblad van zaterdag 17 november 2018.

'Deze zomer verscheen [..] een kloek wetenschappelijk overzichtswerk The Origins of Musicality, een magnum opus. Honing: „We zijn nu echt verder dan 10, 15 jaar geleden, dankzij nieuwe inzichten uit de biologie. Er heerst een razende hypothesedrift!” In 2000 verscheen bij dezelfde wetenschappelijke uitgeverij (MIT Press) een vergelijkbaar groot handboek onder de titel The Origins of Music, Honing: „Onze nieuwe titel is natuurlijk expres gekozen. Toen ging het om het object: muziek. Nu gaat het over de capaciteit voor muziek. Die menselijke muzikaliteit bestaat op zijn minst uit twéé centrale vermogens, denken we: maatgevoel en relatief gehoor. Dat je dus haast gedachteloos met muziek kan meeklappen of meebewegen én dat je een melodie die iets hoger of lager wordt gezongen gewoon herkent als dezelfde melodie.” '

Een pdf van het artikel is hier te vinden.

Zijn wij de enige muzikale dieren? [Dutch]

Podcast NRC Handelsblad, 7 november 2018: 'Het oudst bekende lied staat op een 3200 jaar oud kleitablet, het oudste instrument is van 40.000 jaar geleden. Muziek is van alle tijden én culturen. Maar waarom en hoe maken we muziek? Zijn wij daarin uniek, of telt het geluid van bultruggen (die ooit de menselijke hitlijsten haalden), gibbons en zangvogels ook mee? Hendrik Spiering sprak met hoogleraar muziekcognitie Henkjan Honing over de menselijke muzikaliteit.'

Presentatie: Lucas Brouwers en Hendrik Spiering. Productie: Mirjam van Zuidam.

U kunt deze aflevering hieronder beluisteren en u abonneren op de podcast Onbehaarde Apen via iTunes, Stitcher, Spotify of RSS.

• Nieuwsgierig naar de headbangende kaketoe Snowball? Check deze video: https://www.youtube.com/watch?v=N7IZmRnAo6s
• Of juist naar de swingende zeeleeuw Ronan? Kijk dan dit: https://www.youtube.com/watch?v=6yS6qU_w3JQ
• Meer weten over Henkjan Honing? Lees dan dit grote interview met hem in NRC: https://www.nrc.nl/nieuws/2018/08/23/muzikaliteit-is-net-als-eten-van-levensbelang-a1613992
• Benieuwd naar het boek The Origins of Musicality? Hier vind je meer informatie: https://mitpress.mit.edu/books/origins-musicality
• Alles lezen over de muziekoverdracht tussen bultruggen? Hier vind je het onderzoek: http://www.pnas.org/content/114/30/7822.short
• Of over de muzikale voorkeur van primaten? Klik dan hier: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/16935277/ 

Aap slaat maat? [Dutch]

Hieronder een voorpublicatie van een fragment uit Aap slaat maat. Op zoek naar de oorsprong van muzikaliteit bij mens en dier, dat 17 mei a.s. zal verschijnen bij uitgeverij Nieuw Amsterdam. (Een Engelse vertaling verschijnt in februari 2019 als The Evolving Animal Orchestra. In Search of What Makes Us Musical bij The MIT Press.)

"Querétaro, Mexico, 31 oktober 2011. Op een bord aan de muur van de nachtverblijven staan de instructies voor de dierenverzorgers van het Instituto de Neurobiología. De met zwarte en groene viltstift geschreven boodschappen van de onderzoekers zijn ondertekend met een zwierig ‘Gracias’ (Bedankt). Ze gaan over het wekelijkse voederschema, de waterdosering en de regulering van het licht. Dit alles is nauwkeurig vermeld in tabellen en to-do-lijstjes.

[De tekst loopt door onder de video's]

In de naastgelegen controlekamer is op een kleine zwart-witmonitor een resusaap te zien die zojuist aan zijn dagtaak is begonnen. Zijn naam is Yko. Hij bedient een joystick terwijl hij naar een scherm kijkt en aan een rietje zuigt. Het korrelige zwart-wit beeld op de monitor in de controlekamer doet me denken aan het film- en fotomateriaal van de eerste experimentele ruimtevluchten. Als kind zag ik beelden van een resusaap in een ruimtepak, vastgeriemd in een stoel en passief wachtend op wat komen ging. Maar Yko wacht niet af: hij speelt zeer gemotiveerd een computerspelletje.

Op een tweede beeldscherm zijn in close-up de grote, heldere ogen en de beweeglijke wenkbrauwen van de spelende resusaap te zien. Een wit kruisje op zijn zwarte pupil bevestigt dat het eyetrackingsysteem zijn blikrichting moeiteloos volgt. Zijn ogen gaan snel heen en weer, om de figuren op het computerscherm te volgen. Ze verschijnen op wisselende posities op het scherm en hebben verschillende kleuren en groottes. Met de joystick beweegt Yko behendig in de richting van de ene dan wel de andere figuur. Hij heeft geleerd bij een kort geluid met de joystick in de richting van een blauwe cirkel te bewegen en bij een lang geluid naar een oranje cirkel. Kinderen doen vergelijkbare spelletjes om punten te scoren en hogere niveaus te bereiken. De resusapen in dit lab doen alles voor Tang, een sinaasappeldrank die ook bij Mexicaanse kinderen populair is. Het staat in een laboratoriumfles hoog op een plank om de hoek van de experimenteerruimte. Met een doseersysteem wordt steeds een precieze hoeveelheid afgegeven die de resusaap via een rietje krijgt aangereikt. Je hoort in de controleruimte steeds het klikken van de doseerpomp als het juiste antwoord is gegeven. Tenminste, als Yko de slag te pakken heeft, ongeveer elke tien seconden.

De resusaap die waarschijnlijk zal meedoen aan ons nieuwe luisterexperiment is veel gewend. Hij is nu zeven jaar oud, maar was twee toen hij door het lab gekocht werd van een Noord-Amerikaans lab. Hij heet Capi, een afkorting van El Capitán (De Kapitein), omdat hij vaak zijn hand tegen zijn wenkbrauw houdt, alsof hij salueert. Hij blijkt te zijn opgeklommen tot alfaman in een groep van vier resusapen die hier dagelijks drie à vier uur gedragstaken uitvoeren. Ze worden elke ochtend gewogen en naar de experimenteerruimte gebracht, en keren aan het eind van de middag weer terug naar hun nachtverblijven. Het licht gaat daar ’s avonds uit en ’s ochtends weer aan. Het is structuur en regelmaat voor de resusapen. Eigenlijk voor alle primaten in het lab. De werktijden zijn voor iedereen van acht tot acht, met een lunchpauze rond drie uur. Zaterdags wordt er gewerkt van acht tot ongeveer twee uur. Alleen zondag is een vrije dag. De twee studenten die me om de beurt met de auto van een nabijgelegen hotel komen ophalen, vertelden me eerder al dat ze het opgelegde regime te strikt vonden, met weinig tijd voor familie of vrienden.

Capi krijgt vandaag een scheerbeurt. Dat is nodig omdat zijn stugge haren het maken van een elektro-encefalogram (EEG) bemoeilijken. Waar bij mensen wat geleidende gel en een pleister voldoende is, glijdt een elektrode er bij een resusaap bij de kleinste beweging zo weer af. Met een fel blauw wegwerpscheermesje scheert Ramón Capi’s rechteroor, waarop later de referentie-elektrode wordt geplakt. Een beetje versuft door de ketamine laat Capi het toe. Het ziet er vertederend en tegelijkertijd verontrustend uit. Z’n oor wordt geschoren omdat ik dat wil, niet hij.

Het is voor het eerst dat ik Capi van dichtbij kan bekijken zonder dat hij onrustig wordt van mijn aanwezigheid. Al zie je aan zijn aangezichtsspieren dat hij wat suf is, hij volgt alle bewegingen om zich heen. De zachte witte haartjes op zijn oor laten zich gemakkelijk verwijderen. En na het wegscheren van de stuggere, groengele hoofdharen blijft een donzig witte onderlaag over, dun genoeg om straks de eeg-elektrodes met wat medische tape op vast te plakken.

De schedel van een resusaap is niet alleen veel kleiner, maar ook veel platter dan ik mij had voorgesteld, ongeveer als van een volwassen kat. Hugo laat me een stukje zien. Hij heeft het verwijderd bij een andere resusaap. Het is een stukje schedeldak ter grootte van een luciferdoosje. Het verwijderen van een stukje bot is nodig voor de meetmethode die gewoonlijk in laboratoria als dit wordt toegepast, waarbij enkele elektrodes via een katheter in de hersenen worden ingebracht.

Capi, die nog steeds rustig in zijn stoel zit, doet me een beetje denken aan Paco met z’n knokige koppie, een Siamese kat die ik ooit had. Ik moet me dan ook inhouden om Capi niet even over zijn kop te aaien. De verdoving verliest, zoals verwacht, snel zijn werking. Capi’s grote ogen kijken weer even alert als voorheen. Ook zijn bek met scherpe hoektanden spant zich weer aan. Niet voor niets draagt Ramón leren handschoenen als hij Capi van zijn kooi naar de stoel leidt.

Ik ga op ooghoogte naast Capi zitten en spreek hem vriendelijk toe, zoals ik dat met een kat of klein kind ook zou doen. Het wordt al snel duidelijk dat dat geen goed idee is. Capi reageert met angstige grommende geluiden. Geschrokken doe ik een paar stappen achteruit. Ramón moet lachen om m’n reactie en stelt me gerust dat het niet mijn vriendelijke woorden zijn die Capi onrustig maken, maar mijn directe blik."

Is muziek een wondermiddel? [Dutch]

Op woensdagavond 17 januari 2018 vond de premiere plaats van de theatershow Miracles of Music in de grote zaal van het Concertgebouw, een theatercollege over hoe muziek uw brein beïnvloedt. Met live optredens van soulzangeres Berget Lewis, saxofonist Benjamin Herman en de Hayp Band o.l.v. Alvin Lewis.Ziei hieronder een selectie van de media-aandacht in aanloop van de voorstelling:

 

Zie 3 sterren recensie in het NRC.
Zie interview in het AD.

Is muziek een wonder? [Dutch]

Miracles of Music gaat het theater in! 

Persbericht:

'Ze behoren tot de besten in hun vak en zijn geboren performers: de professoren Henkjan Honing (muziekcognitie), Dick Swaab (neurobiologie) en de van meerdere TV-optredens bekende Erik Scherder (neuropsychologie).

U zit gegarandeerd op het puntje van uw stoel wanneer ze u uitleggen, laten zien en zelfs letterlijk laten ervaren hoe muziek uw brein beïnvloedt.

Dit wervende theatercollege wordt afgewisseld met live muziek en met enkele scènes uit de documentaire Miracles of Music over de opmerkelijke effecten van muziektherapie. Want muziek is niet alleen fijn – muziek maken en luisteren is ook goed voor de ontwikkeling, gezondheid en de kwaliteit van leven. Met muzikale optredens van niemand minder dan soulzangeres Berget Lewis en saxofonist Benjamin Herman met band.

De theatershow is onderdeel van het project Miracles of Music, waarin wetenschappers, muziektherapeuten en musici zich sterk maken om muziek de plaats te geven die ze verdient in ons leven, de zorg en het onderwijs.'

Meer informatie, zie Miracles of Music

Zijn dieren muzikaal? [Dutch]

Dierenstudies kunnen helpen om meer te begrijpen van onze eigen  muzikaliteit. Als wij een eigenschap met een verwant dier delen, zou het goed kunnen dat onze gemeenschappelijke voorouder die eigenschap ook had. Door de muzikale kenmerken van dieren in kaart te brengen, hopen onderzoekers de stamboom van muzikaliteit bloot te leggen (Honing, in press).



Honing, H. (in press). Musicality as an upbeat to music: Introduction and research agenda. In H. Honing (Ed.), The Origins of Musicality Cambridge, Mass.: The MIT press. [pdf]

Wat muzikale dieren ons kunnen leren? [Dutch]

Duif houdt componisten uit elkaar, geelkuifkaketoe heeft maatgevoel en spreeuw herkent toonladders. Om te achterhalen waar onze muzikaliteit vandaan komt, hebben onderzoekers zich op het dierenrijk gestort. Ze vinden meer en meer dieren met muzikale trekjes.

'Het gaat er niet om of dieren iets maken dat voor ons als muziek klinkt, het gaat erom of ze het zelf zo ervaren'

Het volledige artikel is hier te lezen.

Muziek weer terug op school? [Dutch]

Interview in Trouw | Wetenschap van zaterdag 27 mei 2017 over o.a. het belang van het muziekonderwijs.

Is muziek een luxe? [Dutch]

Deze week een fragment van een interview door Joris Janssen in de NewScientist over de mogelijke biologische basis van muzikaliteit:

'Muziek is te lang een luxe geweest. Ieder mens heeft gevoel voor muziek, zoals iedereen dat ook heeft voor taal. Maar waar dat gevoel precies vandaan komt, is een wetenschappelijk raadsel.'

Is muzikaliteit  aangeboren?
'Het is eerder aanleg. Het is een combinatie tussen wat je via de genen meekrijgt en de omgeving. Uit onderzoek blijkt dat gevoel voor intonatie en ritme al heel vroeg actief is. Zelfs al in de baarmoeder. In de laatste drie maanden van de zwangerschap kan een baby al horen en melodietjes onthouden. Met ons EEG-onderzoek hebben we laten zien dat baby’s daarnaast ook maatgevoel hebben: ze horen de regelmaat in de muziek.’

Hoe onderzoek je de evolutionaire oorsprong van muziek?
‘Daarvoor vergelijken we dit soort resultaten met die van andere diersoorten. Zo proberen we de vraag te beantwoorden of muzikaliteit een oude, met meerdere dieren gedeelde vaardigheid is. Dat lijkt vooralsnog niet zo te zijn. De mens blijkt namelijk de enige apensoort met maatgevoel. Dit delen we, voor zover we nu weten, met slechts twee andere soorten: kaketoes en zeeleeuwen. Kaketoe Snowball en zeeleeuw Ronan zijn beroemd in ons vakgebied vanwege hun maatgevoel. Dat alleen zij maatgevoel met ons delen, is curieus. We weten nog niet waarom dat zo is.’

Zie het volledige interview hier.

The Next Big Thing? [Dutch]

In het afgelopen decennium zijn er ongelooflijke sprongen voorwaarts gemaakt in de wetenschap. Beeld je maar eens een leven zonder Wi-Fi in en het is moeilijk te geloven hoeveel we te weten zijn gekomen over Mars. We kunnen nu stamcellen programmeren, maar moeten we dit ethisch wel willen? En wat is de volgende stap? Hoeveel meer verbazingwekkende wetenschappelijke ontdekkingen zullen we zien aan het einde van het dit decennium? En hoe zullen die ons leven veranderen? In deze cursus komen vooraanstaande onderzoekers uit de menswetenschappen, levenswetenschappen en natuurwetenschappen aan het woord, en zij bespreken hoe de toekomst van de wetenschap eruitziet. Over The Next Big Thing in o.a. de natuurkunde, psychiatrie, klimaatwetenschap, media studies, nanotechnologie, muziekwetenschap, kunstmatige intelligentie, historische wetenschappen en psychologie. Naast interviews en lezingen van gastdocenten is er veel ruimte voor discussie.

Zie www.uva.nl/iis-colleges voor meer informatie.
Zie NRC Academie om te registreren.

De juiste toon: had Pythagoras gelijk? [Dutch]

In muziek zijn vele wiskundige en natuurkundige wetten te vinden. Liggen die patronen aan de basis van wat we mooi vinden? Hebben onze hersenen een voorkeur voor bepaalde patronen? En hoe zit het met andere culturen, die weer andere patronen waarderen?

Over al deze zaken werd er stevig gediscussieerd tijdens de BètaBreak van 18 november j.l. met Michiel Schuijer (Muziektheoreticus, lector aan Conservatorium van Amsterdam), Henkjan Honing (hoogleraar Muziekcognitie aan de UvA) en Jan van de Craats (hoogleraar Wiskunde aan de UvA). Enkele van de referneties die genoemd worden staan hieronder (Plomp & Levelt, 1965; Savage et al., 2015).



De benadering van muziek als een natuurkundig of wiskundig verschijnsel heeft als mogelijke valkuil om naast geluidsleer een soort getallenleer te worden. Alsof harmonische, mooie of ‘juiste’ muziek door de natuur bepaald of zelfs afgedwongen wordt. Er klinkt iets in terug van het, in steeds wisselende gedaantes terugkerende Oudgriekse idee van een ‘harmonie der sferen’, het idee dat de wiskundige structuur van muziek iets zou kunnen onthullen over de natuur zelf. Of omgekeerd: dat een elegante formule die de code van de muziek van vermaarde componisten (denk aan Bach) weet te kraken en de onderliggende getallenstructuur ervan blootlegt, ons kan laten zien hoe mooi, hoe ‘natuurlijk’ die muziek is. Maar al Pythagoras’ ideeën over consonantie in termen van heeltallige ratio’s ten spijt: een hedendaagse, zorgvuldig maar allesbehalve heeltallig gestemde piano wordt door opvallend weinig mensen als ‘vals’ ervaren. Het is de eeuwenoude tegenstelling tussen muziek opgevat als getal en muziek als empirisch feit (cf. Pythagoras versus Aristoxenus). Muziek huist niet zozeer in het geluid of in het getal, maar eerder in het hoofd van de luisteraar (Honing, 2012).

Honing, H. (2012). Een vertelling. In S. van der Maas, C. Hulshof, & P. Oldenhave (Eds.), Liber Plurum Vocum voor Rokus de Groot (pp. 150-154). Amsterdam: Universiteit van Amsterdam (ISBN 978-90-818488-0-0)
Plomp R, & Levelt WJ (1965). Tonal consonance and critical bandwidth. The Journal of the Acoustical Society of America, 38 (4), 548-60 PMID: 5831012
Savage, P., Brown, S., Sakai, E., & Currie, T. (2015). Statistical universals reveal the structures and functions of human music Proceedings of the National Academy of Sciences, 112 (29), 8987-8992 DOI: 10.1073/pnas.1414495112