Cheesecake voor de oren? [Dutch]

Beeld Astrid Anna van Rooij.

 

Muziekliefhebbers mogen tot hun grote vreugde eindelijk weer naar concerten en festivals. Maar waarom genieten we eigenlijk zo van trillende lucht? En heeft dat ook ‘nut’? De vier belangrijkste ideeën gewogen. 

Een artikel geschreven door Niels Waarlo (Volkskrant).

"Kippevel, niet kunnen stilstaan, zelfs tranen in de ogen: breng de lucht op de juiste frequenties aan het trillen en mensen kunnen heftig reageren. En dat heeft verder geen enkel nut, menen sommige wetenschappers. Of, zoals psycholoog en filosoof William James in 1890 al schreef: ‘Muziek is louter een bijkomstigheid van het hebben van een gehoororgaan.’ 

De beroemde Canadese psycholoog Steven Pinker vergeleek muziek in de jaren negentig met cheesecake. Mensen zijn geëvolueerd om voedzame suikers en vetten lekker te vinden vanwege de voedzaamheid, als gevolg daarvan is cheesecake nu in trek. Dat betekent niet dat cheesecake zelf een rol speelde in de evolutie, schreef hij.  

Zo zou het ook met muziek zijn. Die kietelt het brein door een samenkomst van allerlei andere vermogens om geluiden te verwerken, taal te begrijpen en patronen te herkennen. De mensheid zonder muziek is als de mensheid zonder cheesecake: jammer van de lekkernij, voor het voortbestaan van de soort maakt het geen verschil"

Lees het volledige artikel in de Volkskrant.

Waarom zingen sommige mensen vals? [Dutch]

Beeld ThinkStock

[Bron: Volkskrant en De Morgen.]

Als je ontzettend vals zingt, kan dat meerdere oorzaken hebben. Zoals een slechte werking van je stemspieren, of een slechte ademtechniek. “Soms hebben mensen gewoon geen controle over hun stem”, zegt Henkjan Honing, hoogleraar muziekcognitie. “Met een beetje oefenen gaat dat snel beter. Zangklank wordt vaak ook beter als mensen rustig zijn. Er zijn experimenten gedaan waar ze mensen vroegen een liedje te zingen in een rustige omgeving en op straat. In een rustige studio klonk het vele malen beter: mensen hebben dan meer controle, omdat ze ontspannen zijn.”. [Dalla Bella et al., 2007]

Meestal weten mensen van zichzelf wel of ze kunnen zingen of niet. Maar aan talentenjachten zoals Idols of The Voice doen vaak amateurs mee die geen zuivere noot halen, terwijl ze er zelf van overtuigd zijn dat ze de sterren van de hemel zingen. Horen ze die valse klanken dan niet? Honing: “Er zijn mensen die tonen anders horen dan anderen, die hebben de aandoening amusia, oftewel toondoofheid. Dat komt niet zo vaak voor: eerst werd geschat dat zo’n 4 procent van de wereldbevolking het had, nu ligt die schatting op 1,5 procent.” [Peretz, 2016].

Toondoofheid is een aandoening die voortkomt uit een afwijkende verwerking van geluiden in de hersenen. De hersenen kunnen de tonen wel goed registreren, maar de frontale hersenkwab krijgt geen toegang tot de juiste toonhoogte-informatie. Onderzoekers van Harvard Medical School maakten hersenscans van twintig mensen, van wie de helft toondoof was. Uit de studie bleek dat de toondoven een minder sterke verbinding van zenuwvezels hadden tussen hun frontale en temporale hersenkwab. Die verbinding speelt een belangrijke rol bij het luisteren naar muziek en het produceren van bijpassende klanken. Bij een gebrekkige verbinding tussen die twee hersengebieden kun je zelf dus niet horen of je de juiste tonen zingt.

Toondoofheid is deels een erfelijke aandoening. “Je ziet het terugkomen in families. Maar er zijn ook gevallen van mensen die het in hun latere leven oplopen, bijvoorbeeld door hersenletsel”, zegt Honing. Een vergelijkbare aandoening is maatdoofheid. “Mensen kunnen dan ritmes niet goed horen – ze kunnen een wals of een mars nog niet uit elkaar houden. Het is een bijzondere aandoening, we hebben nu een stuk of zes mensen gevonden die het hebben. Het mechanisme is vergelijkbaar met dat van toondoofheid: hersenen kunnen wel het ritme oppikken, maar er is geen bewuste toegang tot de juiste maatinformatie in de hersenen. Het lukt mensen dan echt niet om op de maat te dansen of muziek te maken.” [Mathias et al., 2016]

Kun je iets tegen toondoofheid doen? “De toegang naar het bewustzijn van tonen is niet te repareren. Er wordt nu wel in detail uitgezocht of het effect van die gebrekkige hersenverbinding te verminderen valt via het beloningssysteem: door muziek te maken wordt er dopamine aangemaakt, en als je toondoven overhaalt om actief samen te zingen of muziek te maken, dan zou die hersenverbinding iets beter kunnen functioneren”, zegt Honing. [cf. Peretz, 2016]

Alle smeekbedes om te stoppen met zingen negeren en gewoon doorgaan dus. “Als je het leuk maakt voor toondoven, valt er een hoop te halen”, aldus Honing.

Bron: Volkskrant en De Morgen.

Dalla Bella, S., Deutsch, D., Giguère, J.-F., Peretz, I., & Deutsch, D. (2007). Singing proficiency in the general population. The Journal of the Acoustical Society of America, 121(2), 1182–1189. https://doi.org/10.1121/1.2427111

Mathias, B., Lidji, P., Honing, H., Palmer, C., & Peretz, I. (2016). Electrical Brain Responses to Beat Irregularities in Two Cases of Beat Deafness. Frontiers in Neuroscience, 10(40), 1–13. https://doi.org/10.3389/fnins.2016.00040

Peretz, I. (2016). Neurobiology of Congenital Amusia. Trends in Cognitive Sciences, 20(11), 857–867. https://doi.org/10.1016/j.tics.2016.09.002

Zijn wij de enige muzikale dieren? [Dutch]

Podcast NRC Handelsblad, 7 november 2018: 'Het oudst bekende lied staat op een 3200 jaar oud kleitablet, het oudste instrument is van 40.000 jaar geleden. Muziek is van alle tijden én culturen. Maar waarom en hoe maken we muziek? Zijn wij daarin uniek, of telt het geluid van bultruggen (die ooit de menselijke hitlijsten haalden), gibbons en zangvogels ook mee? Hendrik Spiering sprak met hoogleraar muziekcognitie Henkjan Honing over de menselijke muzikaliteit.'

Presentatie: Lucas Brouwers en Hendrik Spiering. Productie: Mirjam van Zuidam.

U kunt deze aflevering hieronder beluisteren en u abonneren op de podcast Onbehaarde Apen via iTunes, Stitcher, Spotify of RSS.

• Nieuwsgierig naar de headbangende kaketoe Snowball? Check deze video: https://www.youtube.com/watch?v=N7IZmRnAo6s
• Of juist naar de swingende zeeleeuw Ronan? Kijk dan dit: https://www.youtube.com/watch?v=6yS6qU_w3JQ
• Meer weten over Henkjan Honing? Lees dan dit grote interview met hem in NRC: https://www.nrc.nl/nieuws/2018/08/23/muzikaliteit-is-net-als-eten-van-levensbelang-a1613992
• Benieuwd naar het boek The Origins of Musicality? Hier vind je meer informatie: https://mitpress.mit.edu/books/origins-musicality
• Alles lezen over de muziekoverdracht tussen bultruggen? Hier vind je het onderzoek: http://www.pnas.org/content/114/30/7822.short
• Of over de muzikale voorkeur van primaten? Klik dan hier: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/16935277/ 

Muziektherapie werkt. Maar waarom? [Dutch]

© NRC Arjen Born

Muziek beïnvloedt menselijke emoties en heeft aantoonbaar therapeutisch effect. Maar hoe het precies werkt is onduidelijk. Vandaag verscheen een stuk van Gemma Venhuizen in het Wetenschaps katern van NRC Handelsblad:

"Een huisarts die je voorschrijft om tweemaal daags cello te spelen tegen je hoge bloeddruk. Of een apotheker die je als antidepressivum de complete orgelwerken van Bach meegeeft op cd. Ongeloofwaardig, muziek als geneesmiddel? Of juist wetenschappelijk interessant?

Er zijn talloze onderzoeken die benadrukken dat muziek een therapeutisch effect heeft. Dat het luisteren naar klassieke concerten angst en stress kan verminderen en de bloeddruk kan verlagen, bijvoorbeeld. Maar ook dat mensen met Parkinson zich makkelijker kunnen bewegen dankzij muziek, en dat mensen die een hersenbloeding hebben gehad opnieuw leren spreken dankzij muziek.

Bij tal van neurologische aandoeningen en psychische stoornissen wordt muziektherapie toegepast, waarbij mensen onder therapeutische begeleiding zelf muziek maken, om depressieve klachten te verlichten, cognitieve achteruitgang te remmen en te helpen bij het reguleren van emoties.

Muziek lijkt het medicijn van de toekomst, kortom. Maar volgens Henkjan Honing, hoogleraar muziekcognitie aan de Universiteit van Amsterdam, is dat op z’n zachtst gezegd toekomstmuziek."

Het volledige artikel is hier te lezen.